Spirituele Column 3

Wat is God?

Voor velen wellicht een afgezaagde vraag. Een bevredigend antwoord hierop komt men echter zelden tegen. De reguliere wetenschap kan er niet mee overweg. Religies zadelen ons op met allerlei sprookjes. New Age stromingen doen allerlei vage uitspraken erover. Dit artikel biedt echter een revolutionair helder en sluitend antwoord. Laat het resoneren in je ziel en contempleer erover totdat je de waarheid ervan inziet. Zie hoe dit antwoord wetenschap en religie verenigt!

De titelvraag zou beter kunnen luiden: wat bedoelt men precies met de namen God, Allah, Shiva, Brahman, Adonai, Ahora Mazda, Tao, Wakan Tanka, etc.? De mensheid gebruikt deze namen al duizenden jaren, maar toch heerst er een grote onduidelijkheid over waar ze precies naar verwijzen! Dit geldt binnen een cultuurgebied, waarin men een specifieke naam voor het goddelijke aanwendt, en het geldt voor de mensheid als geheel, die vele verschillende namen voor het ene goddelijke hanteert.

Het is al een enorme verworvenheid, dat er tegenwoordig enig begrip ontstaat voor het feit, dat al die verschillende namen en godsbegrippen naar een en dezelfde werkelijkheid verwijzen! In de middeleeuwen bij voorbeeld dacht men dat Allah, Shiva, Ahora Mazda, Adonai verschillende goden waren! We doen er goed aan de vooruitgang die de mensheid sindsdien geboekt heeft duidelijk voor ogen te houden, want het inzicht is nog broos en wankel. Bij dezen zij de wezenlijke eenheid van al die godsbegrippen nog eens bevestigd: het zijn allemaal verschillende namen voor een en dezelfde bron van alles dat is, was en zijn zal.

Maar wat is deze bron precies? Bij deze vraag gaan de meeste antwoorden de mist in; ze worden vaag en inadequaat. Velen zeggen dat God een soort energie is, of een hogere macht, of de allerhoogste macht, of ze beweren dat God onkenbaar en ondefinieerbaar is. God zou iets onnoemelijks zijn, iets onbeschrijfelijks. Allemaal goed bedoeld, maar allemaal vage en onduidelijke uitspraken.

Is God dan wel beschrijfbaar en duidelijk definieerbaar? Om deze vraag te beantwoorden zou ik om te beginnen een tegenvraag willen stellen: is een kiezelsteen beschrijfbaar en duidelijk definieerbaar? Het antwoord luidt: ‘Ja’, voor degenen die een kiezelsteen gezien en in de hand gehad hebben. Het antwoord luidt: ‘Nee’ voor degenen die nog nooit een kiezelsteen gezien of gevoeld hebben. Voor zulke mensen (indien die zouden bestaan) zouden geen honderd beschrijvingen voldoende zijn om duidelijk te maken wat er met het woordje ‘kiezelsteen’ bedoeld wordt. Voor hen blijft het een mysterie.

Is het dan mogelijk voor een doorsnee mens om een persoonlijke en duidelijke ervaring te hebben van God? Jawel, maar niet op de manier waarop de religies ons dat proberen bij te brengen. Dat komt ten eerste omdat hun Godsbeeld inadequaat is, en ten tweede omdat hun benadering niet efficiënt is. De meeste reguliere religies geven aan hun ‘gelovigen’ een bepaald Godsbeeld mee, dat inderdaad niet te ervaren is, gewoon omdat dit beeld in werkelijkheid niet bestaat! Atheïsten hebben in deze zin volkomen gelijk. Zij hebben de onwerkelijkheid van het gangbare Godsbeeld ingezien, en geloven niet meer in sprookjes. Zij prikken de zeepbel door die de religieuze ‘leiders’ hun volgelingen voorschotelen.

Inderdaad, de verschillende Godsbeelden zijn op te vatten als een soort sprookje. Maar zoals gewoonlijk het geval is in oude en wijze sprookjes, herbergen ze een soort verborgen wijsheid, en verwijzen ze naar bepaalde abstracte waarheden. Wat is dan de verborgen wijsheid in de religieuze sprookjes? En kunnen we die persoonlijk ervaren, of ons eigen maken? Wederom moet deze laatste vraag bevestigend beantwoord worden. Wel moeten we daarbij beseffen dat de ‘Godservaring’ niet een bepaalde concrete ervaring is! Het is een volkomen abstracte ervaring, of wellicht beter gezegd: het is de ervaring van het volkomen abstracte!

Aangezien men in het onderwijs in de meeste culturen geen aandacht besteedt aan het volkomen abstracte, blijft voor de meeste mensen het volkomen abstracte een groot mysterie, zo er überhaupt over gesproken wordt. De hele tijdsgeest is erop gericht zich bezig te houden met dat wat zichtbaar, hoorbaar, tastbaar, meetbaar en berekenbaar is: met alles wat concreet is. Met de duizend namen en vormen, zou Lao Tse zeggen. Onze cultuur, en de wereldcultuur in het algemeen houdt zich nauwelijks bezig met de essentie van al die namen en vormen. Zij helpt ons niet om inzicht te krijgen in de oorsprong van al de namen en vormen.

Het is al een grote stap in de richting van de oplossing van het ‘Godsmysterie’ wanneer we weten dat er met de woordjes God, Allah, Shiva, Brahman, Wakan Tanka, Tao, etc. niets concreets bedoeld wordt! We doen er goed aan in te zien dat ze naar iets volkomen abstracts verwijzen! Kunnen wij mensen ons het volkomen abstracte voorstellen, kunnen we ons er een beeld van vormen? Ja, dat kunnen we wel, (en dit is wat religies gewoonlijk doen) en op zich is daar niets op tegen, zolang we maar inzien, dat elk beeld dat we van het volkomen abstracte vormen op onze eigen verbeelding berust, en dat dat beeld per definitie niet identiek is aan de volkomen abstractie als zodanig.

De betere vraag luidt dan ook: kunnen we het volkomen abstracte ervaren, of kunnen we het ons eigen maken? Het antwoord op deze belangrijke vraag luidt: Ja dat kunnen wij mensen wel degelijk, en wel moeiteloos! We hoeven alleen maar alle namen en beelden, gevoelens en voorstellingen die we met het goddelijke geassocieerd hebben te transcenderen. Hoe doen we dat? Wanneer we ophouden met elke vorm van moeite doen, en we ons lichamelijk en geestelijk ontspannen, dan wordt onze geest alsmaar rustiger, en ons bewustzijn wordt gevestigd in zijn ware aard. En wat is deze ware aard van ons eigen bewustzijn? Niets anders dan de boven genoemde volkomen abstractie! Bewustzijn, de bron van onze gedachten en gevoelens, is niets anders dan het oneindige, eeuwige en abstracte Zijn, dat van zichzelf bewust is. (Daarom noemden onze wijze voorvaderen het ook ‘Bewust-Zijn’)

In deze moeiteloze en directe ervaring van het Zijn, worden we ons bewust van de onbegrensde, eeuwige en abstracte aard van onze essentie. We ervaren onszelf niet langer als lichaam, niet langer als geest, en zelfs niet langer als ziel, maar als zuiver bewust zijn. Hoewel het Zijn niets concreets is – zelfs geen energie – beseffen we dat dit onze bron en essentie is. Sterker nog: we zien in dat we deze bron en essentie zijn! We ervaren dit volkomen abstracte zijn als onze essentie, als ons ware zelf, als onze ware identiteit, als ons ware ik! In deze abstracte ervaring zien we ook in dat we in wezen dus niets persoonlijks zijn! We zijn daarentegen universeel en eeuwig, we zijn zuiver bewustzijn!

Na deze ervaring een paar maal gehad te hebben, of zelfs na een maal een echt heldere ervaring hiervan te hebben gehad, zien we in, zoals alle mystici en gnostici altijd ingezien hebben, dat deze essentie niet slechts onze essentie is maar de essentie van alles en iedereen! We zien in dat er maar een essentie is, een Zijn. Logischerwijze zien we in dat onze essentie de essentie is van alle mensen: we zijn immers niets bijzonders!? In deze ervaring hebben we ons persoonlijke ego getranscendeerd, en ons ik-besef is kosmisch geworden. We zijn als de golf op de oceaan die ontdekt heeft dat hij niets bijzonders is, daar hij voor 100 procent uit water bestaat. Deze golf ziet spontaan in, dat alle andere golven uit datzelfde onbegrensde water bestaan. Hij ziet in dat alle golven, inclusief zijn eigen golf, tijdelijke manifestaties zijn van een eeuwige oceaan! En wat de oceaan is voor elke golf, dat is het universele bewuste Zijn voor alles wat naam en vorm heeft.

God, het universele Zijn, dat zowel bron en essentie is van alles en iedereen, kan dus alleen ervaren worden wanneer we diep in onszelf leren duiken, en volkomen stil worden. Dit vereist doorgaans heel wat oefening. Gewoonlijk wordt de innerlijke ervaring van de onbegrensdheid van ons eigen bewustzijn pas echt helder na een flink aantal jaren dagelijkse stilte oefeningen. Wat hier werkt is onze intentie: wil je die innerlijke stilte echt ervaren, dan krijg je die ervaring ook. Zolang je je daarbij maar niet inspant! Maar omdat de doorsnee mens zich niet met dagelijkse stilte oefeningen – met een mooi woord: meditatie – bezighoudt, blijft het woordje God, Allah, Shiva, Tao, Wakan Tanka, allerlei onrealistische associaties oproepen.

Dan is het als het spreken over een kiezelsteen met iemand die nog nooit een kiezelsteen gezien heeft. Niettemin, daar het bewuste zijn nog meer alomtegenwoordig, en nog simpeler is als een kiezelsteen, kan het heel behulpzaam zijn een paar adequate definities van God of het Goddelijk tot ons te nemen. Hier volgen daarom een paar voorbeelden van adequate beschrijvingen, van bruikbare definities van God:

Voor mensen die deze definities en uitdrukkingen als onzinnige bla bla ervaren, zijn er twee mogelijkheden: verder leven met het door de huidige tijdgeest opgedrongen materialistische wereldbeeld, dat zich niet afvraagt wat de bron is van alle energie en materie, ofwel leren te ontspannen, en leren de stilte - de creatieve en intelligente stilte - in zichzelf te waar te nemen. Met enige oefening en enige gewenning kan men leren de volkomen abstractie, het ‘Niets’ waar te nemen met het innerlijk oog van bewustzijn. Deze tweede optie is gegarandeerd de beste! Daarom zeggen de wijzen: doe minder en bereik meer! Zo simpel is dat.

©2009 Drs. Frans Langenkamp PhD, cultureel antropoloog.

previous overview next